به گزارش آلاچیق خبر ، منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان و چهره‌ای است که دانش‌آموزان و فرهنگیان اصفهانی با او نا آشنا نیستند. در این مصاحبۀ صمیمی، گفت‌وگویی را با او ترتیب داده‌ایم تا با افکار، نظرات و مسیر زندگی‌اش بیشتر آشنا شویم.
سلام و عرض خداقوت خدمت شما جناب آقای شیشه‌فروش. خیلی ممنونم از اینکه وقتتان را در اختیار ما گذاشتید تا بتوانیم گفتگویی صمیمانه با شما داشته باشیم. قطعاً این گفت‌وگو، برای همه جذاب خواهد بود. در ابتدای صحبت، اگر می‌خواهید به مخاطبان پرتو مهر سلامی بدهید، بفرمایید.
- بسم‌الله الرحمن الرحیم، سلام و خداقوت عرض می‌کنم خدمت جناب‌عالی و همکاران ارجمندتان و همچنین خدمت هم استانی‌های گرامی، به‌خصوص خانوادۀ بزرگ آموزش‌وپرورش متشکل از دانش‌آموزان عزیز و کادر آموزش‌وپرورش، انجمن اولیا و مربیان و... . سال جدید، ایام ماه مبارک رمضان و تلاقی این دو مناسبت را خدمت همۀ عزیزان تبریک می‌گویم و امیدوارم که بهترین‌ها نصیبشان شود.
اهل کجا هستید؟ لطفاً خودتان را معرفی کنید.
- من منصور شیشه‌فروش هستم؛ متولد سال ۱۳۴۷ در اصفهان. همیشه ساکن اصفهان بوده‌ام و دوران تحصیلم نیز در همین شهر و در مدرسۀ نور و دانش و بعد هم دبیرستان شهید نیل‌فروش‌زاده سپری شده است. خدا اراده کرد تا در رشته‌های مدیریت بحران و سوانح طبیعی فعالیت کنم و نهایتاً وارد جمعیت هلال‌احمر شدم.
اهل کدام محلۀ اصفهان هستید؟
- خیابان ابن‌سینا؛ محلۀ پادرخت و باغ گلدسته.
در دوران مدرسه، کدام درس را بیشتر دوست داشتید؟
- من به زیست‌شناسی، شیمی و فیزیک خیلی علاقه داشتم.
در دوران مدرسه، اهل شیطنت هم بودید؟
- بله، زیاد، دو سه‌بار سرم شکست. دربازی‌هایی که در دبستان انجام می‌دادیم، چندبار حادثه برایم پیش‌آمد و پیشانی‌ام بخیه خورد. گفتم که منزل‌مان در خیابان ابن‌سینا بود. اواخر دوران تحصیلم، منزل‌مان بمباران شد. مادرم -خدا رحمتشان کند- ساعت ۵ صبح ما را بیدار کردند و گفتند از خانه بروید بیرون و ۲۰ دقیقه بعد از ایتکه از خانه خارج شدیم، موشک خورد به خانۀ ما و این، همان‌زمانی بود که می‌خواستم کنکور بدهم.
چه شد که رشتۀ مدیریت بحران را برای تحصیلات عالی انتخاب کردید؟
- من همواره به اینکه کمک‌رسان باشم علاقه‌مند بودم. در مدرسه‌ام در فعالیت‌های جمعی شرکت می‌کردم و نهایتاً در این رشته هم کار کردم و قسمت شد که وارد جمعیت هلال احمر شوم. ۹ سال از خدمتم را در جمعیت هلال احمر به‌عنوان امدادگر در بخش فوریت‌های پزشکی و دارویی مشغول فعالیت بودم. بعد از آن هم در گروه مطالعات امور ایمنی استان مشغول کار شدم و ستاد حوادث غیرمترقبه کار کردم. تا اینکه ساماندهی جدیدی انجام و اداره‌کل مدیریت بحران استانداری تشکیل شد و من مدیرکل مدیریت بحران شدم. می‌توان گفت در تمام طول خدمتم، در زمینۀ حوادث غیرمترقبه و فعالیت‌های گروهی و جمعی کار کرده‌ام.
برای کارکردن در زمینۀ مدیریت بحران چه ویژگی‌هایی لازم است؟
- کسی که می‌خواهد در این رشته کار کند، اول باید عشق و علاقه داشته باشد تا بتواند با تمام وجود و دلسوزانه تلاش کند. کار ما طوری است که باید امید و شجاعت داشته باشی و با دیگران با روی خوش برخورد کنی.
این همه سال با بحران درگیر بوده‌اید، هیچ وقت خسته نشده‌اید؟
- تنوع این مسائل، آدم را چابک بار می‌آورد؛ در کارزار سخت، آدم باید شناگر خوبی باشد تا به مسیر برسد. به‌روز بودن و همواره تلاش کردن، کاری می‌کند آدم انرژی‌اش کم نشود. همواره اعتقاد دارم کسی که وارد این حرفه می‌شود، مثل روز اول باید پرانرژی کار کند؛ باید بتواند خودش را سپر قرار دهد.
اما برویم سراغ آموزش‌وپرورش؛ مردم بیشتر شما را با تعطیلی مدارس می‌شناسند. درست است؟
- اقتضای کار ما است که گاهی اینطور مسائل پیش بیاید.
سال‌های قبل نیز به همین اندازه تعطیلی مدارس درحوادث را داشتیم؟
چون محورِ توسعۀ، سلامت است بنابراین دستورالعمل‌ها و قوانین موجود طوری است که سلامت را هدف‌گیری کند. بله؛ در سال‌های مختلف این مسائل با شدت‌وضعف بود، ولی زمان آن متفاوت شده است. در سال‌های گذشته، باران و برف زیادتری داشتیم و تعطیلی‌ها گاهی به خاطر این شکل می‌گرفت. اما فکر می‌کنم طی ۱۰ سال گذشته، شرایط انباشت آلاینده‌ها باعث شده که به علت آلودگی هوا تعطیلی داشته باشیم.
روند تصمیم‌گیری برای تعطیلی مدارس چگونه است؟
- طبق قانون هوای پاک، وظیفۀ هواشناسی این است که وضعیت هوا و سامانه‌های جوی را پیش‌بینی کند؛ همچنین ایستگاه‌های سنجش آلاینده‌ها را در مکان‌های مختلفی نصب کرده‌ایم که داده‌های شاخصِ آلاینده‌های هوا را استخراج می‌کنند و آن را در اختیار محیط زیست قرار می‌دهند. مرکز بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی به‌عنوان محور سلامت باید این داده‌ها را بررسی کنند و با توجه به پیش‌بینی هواشناسی، اگر آلاینده‌ها برای سلامت عموم مضر بود، درخواست تشکیل جلسه داده می‌شود. درنهایت کارگروه شرایط اضطرار آلودگی هوا که استانداری، محیط زیست، هواشناسی، آموزش‌وپرورش، صنعت و معدن، ورزش و جوانان، پلیس راهنمایی‌ورانندگی و شهرداری عضو آن هستند براساس جدول شاخص درخصوص تعطیلی مدارس تصمیم‌گیری می‌کنند.
در مورد برف و باران هم به همین شکل تصمیم‌گیری می‌شود؟
- در مورد بارش باران و برف، باید هواشناسی وضعیت هوا را بسنجد و سپس با هماهنگی فرمانداری، آموزش‌وپرورش و... در این زمینه تصمیم‌گیری می‌شود.
پیشنهاد تعطیلی در شهرستان‌ها، از طرف خود شهرستان به‌دست شما می‌رسد؟
- در مورد بارش برف و مخاطرات جوی، شهرستان و در مورد آلودگی هوا، کمیتۀ استانی تصمیم می‌گیرد. گاهی هم مقاومت هم می‌شود؛ مثلاً آموزش‌وپرورش می‌گوید تعطیلی‌ها برای ما خسارت سنگینی دارد و جبرانش خیلی سخت است.
پس تعطیل کردن مدارس، خیلی چالش‌برانگیز است! بله؟
- بله؛ به خاطر اینکه ما دستورالعملی داریم که پشتوانه‌اش سلامت عمومی است و دانش‌آموزان و مرکز بهداشت و... خیلی پیگیری می‌کنند که باید تعطیل شود؛ از طرفی آموزش‌وپرورش را داریم و دستورالعمل‌های آن که می‌گوید هر روزی که غیر حضوری یا تعطیل شود، چقدر اشکال در شرایط آموزش ایجاد می‌کند. برای مثال در دوران همه‌گیری کرونا، وقفه‌های زیادی ایجاد شد؛ بنابراین آموزش‌وپرورش برای اینکه مشکلی در برنامۀ آموزش ایجاد نشود، همواره تعطیلی را راهکار نمی‌داند. درکل فرایند، به‌گونه‌ای نیست که یک نفر تصمیم بگیرد.
چرا گاهی اوقات تعطیلی مدارس دیر اعلام می‌شود؟
- موقعیت جغرافیایی شهر اصفهان به‌صورتی است که در ناحیۀ خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و دانش‌آموزان عزیز هم این را می‌دانند. ما کم‌بارشی داریم و تقریباً ۹۸ درصد استان، تحت تأثیر خشکسالی است. دراثر عدم خودپالایی در جو، آلودگی‌های ناشی از صنایع و خودروها روی شهر می‌ماند و پدیدۀ وارونگی دما اتفاق می‌افتد. در این شرایط، هواشناسی پیش‌بینی می‌کند که فردا این شرایط ادامه دارد و در دستورالعمل هم آمده که در صورت ماندگاری آلودگی هوا، باید برای تعطیلی تصمیم گرفته شود. از آن‌جا که هواشناسی فصلی ممکن است ۷۰ درصد درست باشد، گاهی این پیش‌بینی‌ها با خطا مواجه می‌شود. برای مثال یک‌بار پیش آمد که با اعلام ورود یک سامانۀ ناپایدار جوی توسط هواشناسی، تصمیم گرفتیم که تعطیل نکنیم و بعد از جلسه، هواشناسی تماس گرفت و گفت طبق آخرین بررسی‌ها، سامانه قادر نیست که آلودگی‌ها را پاک کند و آلودگی شدت پیدا خواهد کرد؛ بنابراین دوباره جلسه تشکیل دادیم. می‌توانستیم سکوت کنیم، ولی تصمیم گرفتیم که تعطیل شود؛ اگرچه دیر بود، ولی به هرحال تصمیم درست گرفته شد.
بزرگ‌ترین بحرانی که در استان اصفهان، با آن روبه‌رو شده‌اید چه بوده است؟
- سه چالش بزرگ را در استان اصفهان داریم؛ یکی مسئلۀ کم‌آبی، دیگری بحث فرونشست زمین و سومی هم بحث آلودگی هوا است.
بزرگ‌ترین بحرانی که در حوزۀ آموزش‌وپرورش و در رابطه با دانش‌آموزان با آن روبرو بوده‌اید، چه بوده است؟
- در آموزش‌وپرورش، یکی از موضوعات مهم ما فرسوده بودن واحدهای آموزشی است؛ برای مثال بیش از ۹ هزار واحد آموزشی و ۳۶ هزار کلاس باید مقاوم‌سازی و بازسازی شود. واحدهای فرسوده باعث نگرانی همیشگی ما است. در سیل، زلزله، فرونشست زمین و ... این سازه‌ها باید مقاومت داشته باشند، که ندارند و رفع این مشکل، ارادۀ ملی می‌طلبد. دومین مسئله هم، استانداردسازی سیستمهای گرمایشی است که خوشبختانه می‌توانیم بگوییم همۀ سیستمهای گرمایشی در آموزش‌وپرورش و واحدهای آموزشی ایمن هستند. در این چندسال، خیلی کار کردند و اعتبارات زیادی گذاشته شد که بخشی از دغدغۀ ما را رفع کرد.
فرزندان، نوه‌ها و دیگر اقوام شما به تعطیل‌شدن مدارس چه واکنشی نشان می‌دهند؟
- آنها هم مثل جامعه‌ای که با آن در ارتباط هستیم، بخشی انتقاد می‌کنند، بخشی می‌گویند چرا اینقدر دیر اعلام می‌کنید و... یک خاطره بگویم؛ در اعتکافی که امسال برگزار شد و خوشبختانه من هم توفیق داشتم که همراه با معاون آموزش‌وپرورش در مراسمی حضور یابم، دانش‌آموزان معتکف مشغول بحث‌های معنوی بودند که به آنها خبر رسید من آمده‌ام! شروع کردند به دست‌زدن و گفتند: آقا فردا تعطیله؟ یکی از دانش‌آموزان گفت من کاری با شما دارم؛ تا دم در همراه من آمد و گفت اگر می‌شود من را حلال کنید؛ گفتم چرا؟ گفت شبی که فردایش امتحان داشتیم، من درس نخوانده بودم و شما قرار بود تعطیل کنید. خیلی طول کشید تا خبرش اعلام شود و در نهایت تعطیل نشد؛ من حرف بدی زدم. به او گفتم: چیزی که گفتی خیلی بد بود؟ گفت بله آقا! خیلی بد! گاهی‌اوقات، شرایطی ایجاد می‌شود که تعطیل کردن هم راهکار نیست. در این شرایط، طوری اقدام می‌کنیم که دستورالعمل گفته تا مواجهه با آلودگی هوا کمتر شود. اگر دانش‌آموزان به‌خاطر اعلام دیرهنگام تعطیلی‌ها اذیت شدند، دست ما نیست؛ این تصمیمی است که باید در کارگروه اخذ بود. به‌هرحال اگر عملکرد ما باعث شده کسی رنجش پیدا کند، عذرخواهی می‌کنم.
حتماً پیش‌آمده که از شما درخواست تعطیلی کنند؛ واکنش شما در این شرایط چیست؟
- به آنها می‌گویم جمعه را تعطیل می‌کنیم. می‌گویند آقای شیشه‌فروش ما فردا امتحان داریم! گفتم باشد؛ من اگر امکان داشته باشد، جمعه را تعطیل می‌کنم.
اگر به ۴۰-۳۰ سال پیش برگردید، باز هم همین مسیر را انتخاب می‌کنید؟
بله؛ خیلی‌ها می‌پرسند که چرا هنوز هستی؟ می‌گویم تا زمانی که خداوند در وجود ما، آن حرکت را می‌بیند که می‌توانیم مؤثر باشیم برای جامعه، نباید به کار نه بگوییم و وقتی هم که ارادۀ خدا تعلق نگرفت، وظیفۀ آدم است است که برود. اما تا زمانی که توانایی دارد، باید مؤثر باشد و کار کند.
چند کلمه می‌گویم، اولین چیزی که به ذهن‌تان می‌آید را بگویید.
بحران: مدیریت بحران/ مدرسه: شور و نشاط/ آلودگی هوا: تأمل و تفکر/ بارش برف: نشاط و امید/ لغزندگی معابر: ایمنی/ دانش‌آموز: خلاق، نوآور، باهوش/ استان اصفهان: همیشه پایدار، پایتخت جهان اسلام و سرزمین ایثار، شهادت، نبوغ و هنر
در پایان، اگر موضوعی هست که مایلید بگویید، شنونده هستیم.
- در بحران‌هایی که با آن روبه‌رو بوده‌ایم، امید خیلی به آدم کمک می‌کند. حتی در کرونایی که گذشت. کسانی موفق‌اند که امید دارند و امید، راه نجات انسان است. امید به چه کسی؟ امید به خداوند؛ نه امید به خلق خداوند.
- سپاسگزارم از وقتی که برای ما گذاشتید.
موفق باشید.
