به گزارش آلاچیق خبر-ایزدخواستی با اشاره به پیشینه تاریخی محله دردشت اظهار کرد: دردشت یکی از محلههای اساسی اصفهان در شکلگیری این شهر پیش از اسلام بوده است. در آن دوران، چند محله بهصورت مستقل وجود داشتند که هسته اولیه اصفهان را شکل میدادند.
دردشت؛ یکی از کانونهای اصلی شکلگیری تاریخی اصفهان
به گفته وی، در سال ۱۴۰۰ و به دستور شهردار اصفهان، مطالعاتی برای تحلیل کالبد شهر تاریخی اصفهان انجام شد تا مهمترین نقطه برای سرمایهگذاری و اجرای برنامههای احیای شهری شناسایی شود. در جریان این مطالعات، محله دردشت بهعنوان یکی از مهمترین محدودههای تاریخی شهر مورد توجه قرار گرفت.
دستیار استاندار اصفهان در حوزه میراث فرهنگی و صنایع خلاق ادامه داد: دردشت تا پیش از دوره صفویه، مهمترین کانون شکلگیری و توسعه شهر اصفهان بود و حتی در دوره صفویه، با وجود گسترش شهر به سمت جنوب، جایگاه تاریخی خود را حفظ کرد. این محله در دورههای سلجوقی، آلبویه و ایلخانی نیز از مهمترین مراکز شهری اصفهان به شمار میرفت.
وی با بیان اینکه دردشت طی یکصد سال گذشته با بیمهری مواجه شده و از روند توسعه شهر عقب مانده بود، افزود: این محله در طول این سالها آسیبهای فراوانی دید؛ بهگونهای که بیش از ۷۰ بنای تاریخی در آن وجود داشت که بسیاری از آنها در معرض تخریب و نابودی قرار گرفته بودند. همزمان، شماری از خانهها نیز بهتدریج از ساکنان محلی تخلیه میشدند.
تدوین شیوهنامه احیای محلههای تاریخی ایران
ایزدخواستی با تأکید بر ضرورت انجام مطالعات دقیق پیش از آغاز عملیات عمرانی گفت: احیای چنین محدودهای به یک عملیات گسترده عمرانی همراه با مطالعات تخصصی نیاز داشت. بر همین اساس، در سال ۱۴۰۱ مطالعات دقیقی انجام شد که به تدوین «شیوهنامه احیای محلههای تاریخی ایران» انجامید.
وی افزود: این طرح در فروردین ۱۴۰۲ از سوی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بهعنوان بهترین طرح ملی شناخته شد و مورد تقدیر قرار گرفت.
به گفته ایزدخواستی، این شیوهنامه دارای هفت گام است و بر اساس آن، محلههای تاریخی شهرهای ایران با تکیه بر «دیانای تاریخی» خود حفاظت میشوند و در عین حفظ هویت اصیل، وارد فرآیند معاصرسازی و کنشهای اجتماعی مؤثر خواهند شد.
وی خاطرنشان کرد: از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۵، عملیات عمرانی و احیای محله دردشت طی حدود سه سال و نیم دنبال شد و در این مدت، بیش از ۶۰ پروژه عمرانی در محدودهای به وسعت ۷۲ هکتار، توسط همکاران سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان به اجرا درآمد.
اجرای بیش از ۶۰ پروژه در محدوده ۷۲ هکتاری دردشت
دستیار استاندار اصفهان در حوزه میراث فرهنگی و صنایع خلاق با تشریح بخشی از اقدامات انجامشده در این محله گفت: یکی از پروژههای مهم، ساماندهی و جدارهسازی بیش از ۱۵۰ پلاک مسکونی و تجاری بود؛ پلاکهایی که ناهماهنگی ظاهری آنها به پیوستگی بصری و کالبدی محله آسیب زده بود.
وی افزود: با اجرای این طرح، بیش از ۱۵۰ پلاک ساماندهی شد تا هماهنگی و همپیوندی بیشتری در ساختار محله ایجاد شود.
ایزدخواستی از اجرای پروژه کاشیکاری حدود ۴۰ سرو نیز خبر داد و گفت: این سروسازیها با الهام از مکتب نگارگری اصفهان و با طرحهایی متفاوت در گوشهوکنار محله اجرا شدهاند. این عناصر علاوه بر احیای جلوههای هنر تاریخی اصفهان، ظرفیت قابل توجهی برای ارتقای گردشگری محله دارند.
وی روشنایی مسیرها، اجرای نزدیک به سه کیلومتر کفسازی و ایجاد گذرها را از دیگر اقدامات انجامشده برشمرد و افزود: دهها بنای تاریخی، چندین سقاخانه و هشت میدانگاه شهری نیز بهطور کامل طراحی یا بازطراحی شدند.
بازگشت ساکنان و تقویت پیوندهای اجتماعی؛ اولویت اصلی طرح
ایزدخواستی با تأکید بر اینکه شهروندان و ساکنان محله مهمترین گروه هدف پروژه احیای دردشت هستند، گفت: هدف اصلی ما این بود که افرادی که در دردشت زندگی میکنند و حتی کسانی که به دلیل شرایط گذشته و انبوه عملیات عمرانی، محله را ترک کردهاند، دوباره به این محدوده بازگردند.
وی معاصرسازی را یکی از ارکان اصلی طراحی و اجرای پروژهها دانست و افزود: تلاش کردیم ضمن حفاظت از هویت تاریخی محله، شرایطی فراهم شود که این محدوده بتواند در زندگی امروز شهروندان نقش مؤثری ایفا کند.
مرمت بیش از ۱۴ خانه تاریخی با سرمایهگذاری بخش خصوصی
دستیار استاندار اصفهان در حوزه میراث فرهنگی و صنایع خلاق با اشاره به نتایج اقتصادی و گردشگری پروژه احیای دردشت گفت: پس از فعالشدن این پروژهها، سرمایهگذاران بهطور جدی وارد محله شدند و امروز بیش از ۱۴ خانه تاریخی با سرمایهگذاری بخش خصوصی مرمت شده و به حوزه بومگردی ورود کردهاند.
وی با قدردانی از تلاش سرمایهگذاران و فعالان بخش خصوصی اظهار کرد: کیفیت مرمت بسیاری از این خانهها در سطح بالایی قرار دارد و زحمتی که بخش خصوصی برای احیای این بناها متحمل شده، قابل توجه است.
ایزدخواستی در پایان تأکید کرد: در این طرح، شهرداری بخشی از هزینهها را برای ساماندهی فضاهای شهری، جدارهها و مرمت بناهای عمومی اختصاص داد، اما مرمت بناهای خصوصی با سرمایه مردم و مشارکت بخش خصوصی انجام شد. این مشارکت، زمینه بازگشت خانههای تاریخی به چرخه استفاده و فعالیت اقتصادی را فراهم کرده و میتواند در تقویت گردشگری و احیای زندگی اجتماعی محله دردشت نقش مؤثری داشته باشد.
به گفته وی، مبنای این طراحیها، شناخت دقیق مؤلفههای تاریخی محله بود که با تلاش کارشناسان سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان به دست آمد.
طراحی محله بر پایه تحلیل ۲۵۰ هزار عکس تاریخی
ایزدخواستی با اشاره به نقش مطالعات اسنادی و تصویری در روند احیای دردشت اظهار کرد: با همکاری ادارهکل میراث فرهنگی، بیش از ۲۵۰ هزار عکس تاریخی شهر اصفهان گردآوری، دیجیتالسازی و تحلیل شد و طراحی محله بر اساس دادههای حاصل از این مطالعات آغاز شد.
وی یکی از نمونههای این رویکرد را میدانگاه محل برگزاری جلسه عنوان کرد و گفت: مبنای طراحی این میدانگاه، حیاط خانه ایرانی بوده است؛ فضایی که در آن یک حوض کشیده در کنار فضای سبز قرار میگیرد و حوض به سمت آستانه عمارت اصلی امتداد مییابد. در طراحی این میدانگاه، ورودی بقعه شهشهان بهعنوان عمارت اصلی در نظر گرفته شده است.
احیای تزئینات تاریخی و مرمت بازار دردشت
این مسئول با اشاره به جزئیات عملیات مرمت در بافت تاریخی دردشت اظهار کرد: بخشهایی از تزئینات معماری این محدوده، از جمله مقرنسها، بهشدت تخریب شده بود. تمام این بخشها بر اساس اصول مرمت و با رعایت وفاداری به ویژگیهای تاریخی احیا شدند؛ کاری که به دلیل حساسیتهای فنی و ضرورت حفظ اصالت اثر، بسیار دشوار است.
وی افزود: بازار دردشت نیز بهطور کامل مورد مرمت قرار گرفت و حتی جزئیات ظریفی مانند نوشتههای حکشده روی سنگهای دیوارها، لایهبرداری و احیا شدند.
ایزدخواستی همچنین به مرمت سقاخانههای محله اشاره کرد و گفت: یکی از این سقاخانهها، سقاخانه مسجد چاره بود که نزدیک به ۵۰ درصد تخریب شده بود. این سقاخانه از زیباترین سقاخانههای اصفهان به شمار میرود و ظرفیت آن را دارد که بهتنهایی یکی از جاذبههای گردشگری محله باشد.
وی ادامه داد: این سقاخانه دارای اتاقکی با نقاشیهایی متعلق به مکتب نقاشی قهوهخانهای دوره قاجار است. احیا و مرمت آن نزدیک به یک سال زمان برد و همکاران ما با صرف تلاش فراوان، این اثر ارزشمند را مرمت کردند.
احیای بازار قصر جمیلان و توسعه ظرفیت بازارهای تاریخی اصفهان
ایزدخواستی در ادامه از احیای بازار قصر جمیلان خبر داد و گفت: این بازار تا سال ۱۳۵۶ وجود داشت، اما در همان سال بهطور کامل تخریب شد. در جریان اقدامات اخیر، بازار دوباره احیا شد.
وی با اشاره به حجم فعالیتهای سازمان نوسازی و بهسازی شهر اصفهان در سالهای اخیر اظهار کرد: همکاران این سازمان، همزمان با اجرای پروژههای متعدد در محله دردشت، طرحهای گستردهای را در سایر نقاط شهر نیز دنبال میکردند.
او مرمت بیش از ۳۰ بقعه در مجموعه تاریخی تخت فولاد را از دیگر اقدامات این مجموعه برشمرد و افزود: آقای دکتر کرمزاده شاهد هستند که اگر این مرمتها در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ انجام نشده بود، با توجه به حملات گستردهای که در جریان جنگ رمضان در اطراف این محدوده رخ داد، ممکن بود بخشهایی از تخت فولاد آسیبهای جدی ببینند. مرمت این بقاع بخشی از مجموعه پروژههای حفاظتی تخت فولاد بود.
ایزدخواستی همچنین از مرمت کامل ۱۶ جبهه بازار بزرگ اصفهان طی چهار سال گذشته خبر داد و گفت: علاوه بر بازار قصر جمیلان، پنج بازار که بهطور کامل تخریب شده بودند، احیا شدند.
وی افزود: در همین مدت، نزدیک به ۷۵ دهنه بازار که بهطور کامل تخریب شده بود، بازسازی و احیا شد. به این ترتیب، بر اساس شواهد تاریخی، ظرفیتی معادل حدود یکچهارم میدان حضرت امام به بازارهای شهر اصفهان افزوده شد.
الگوگیری از نظام فکری و شهرسازی دوره صفویه
دستیار استاندار اصفهان در حوزه میراث فرهنگی و صنایع خلاق، یکی از مهمترین ویژگیهای طرح احیای دردشت را مبانی فکری و فلسفی طراحی آن دانست و گفت: شیوه طراحی که طی چهار سال گذشته در سازمان تجربه کردیم، از نگاهی الهام گرفته شده است که در دوره صفویه برای شکلگیری یک ساختار شهری گسترده و عظیم به کار گرفته میشد.
وی توضیح داد: در دوره صفویه، ابتدا نظام فکری و فلسفی تدوین میشد و حکما و فلاسفه درباره مبانی آن به بحث میپرداختند. سپس از دل آن مبانی، مکتب شهرسازی شکل میگرفت و در نهایت، آثاری مانند میدان نقش جهان پدید میآمدند؛ آثاری که در نظام توسعه شهری دارای معنا و مفهوم مشخص بودند.
ایزدخواستی ادامه داد: در طراحی پروژههای دردشت تلاش کردیم این رویکرد را شبیهسازی کنیم. با حمایت و همراهی استاندار، جلسات متعدد اتاق فکر با حضور همکاران برگزار شد؛ جلساتی که گاه سه تا چهار ساعت به طول میانجامید و تا ساعت هفت یا هشت شب ادامه داشت.
وی افزود: در این جلسات، مبانی فلسفی و فکری مورد بحث قرار میگرفت و برای نمونه، در طراحی میدان شهشهان، ساعتها درباره مبانی فلسفی گفتوگو میشد. سپس نظام طراحی و چارچوبهای معماری از دل این مباحث استخراج و در ادامه، میزان سازگاری آنها با کالبد تاریخی محله بررسی میشد.



